اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا
جمعه ٢٥ آبان ١٣٩٧

طلبه باید راه را با معرفت و علم و یقین انتخاب کند و با معرفت و علم و یقین هم آن را ادامه دهد.
 
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 7770
 بازدید امروز : 301
 کل بازدید : 1298201
 بازدیدکنندگان آنلاين : 8
نگاه اسلام به جمعيت (قرآن، حديث، فقه)

 

نگاه اسلام به جمعيت (قرآن، حديث، فقه)

امام خمینی ره:

«می گویند مملکت ايران 35 ميليون  جمعيت دارد ولی وسعتش آنقدر است که براي صدوپنجاه ميليون تا دويست ميليون جمعيت کافي است يعني اگر دويست ميليون جمعيت داشته باشد در ايران به رفاه زندگي مي‌کنند». (صحيفه نور، جلد 7، ص393)

مقام معظم رهبری دام ظله العالی:

«من معتقدم که کشور ما با امکاناتي که دارد، مي‌تواند صدوپنجاه ميليون نفر جمعيت داشته باشد. من معتقد به کثرت جمعيتم. هر اقدام و تدبيري که مي‌خواهد براي متوقف کردن رشد جمعيت انجام بگيرد، بعد از صدوپنجاه ميليون انجام بگيرد.»(90/5/16)

«سياست تحديد نسل در يك برهه‌اى از زمان درست بود؛ يك اهدافى هم برايش معين كردند. آنطورى كه افراد متخصص و عالم و كارشناسان علمىِ اين قسمت تحقيق و بررسى كردند و گزارش دادند، ما در سال 71 به همان مقاصدى كه از تحديد نسل وجود داشت، رسيديم. از سال 71 به اين طرف، بايد سياست را تغيير مي داديم؛ خطا كرديم، تغيير نداديم. امروز بايد اين خطا را جبران كنيم.»(دیدار مسوولان و كارگزاران نظام  3/5/1391)

کنترل جمعیت از دیدگاه مراجع و علما

 استفتاء: در وضعیت کنونی با توجه به سوء استفاده مشرکان و مخالفان اهل‌بیت‌(ع) از طرح کنترل جمعیت، وظیفه دولتمردان، رسانه‌ها، مطبوعات، اساتید حوزه و دانشگاه، نویسندگان و گویندگان و تمام ارادتمندان مکتب امیرالمومنین‌(ع) و فرزندان معصوم (ع) ایشان و پیروان ولایت فقیه که ادامه ولایت امیرالمومنین‌(ع) است به منظور تحکیم بنیان خانواده‌ها و حفظ بافت سیاسی و اجتماعی کشور امیرالمومنین‌(ع) چیست؟

حضرت آیت الله العظمی مکارم شیرازی حفظه الله :

«در تمام مواردی که کنترل موالید سبب تغییر بافت جمعیت و ضربه زدن به مبانی مکتب اهل بیت علیهمالسلام می شود همه وظیفه دارند در حد توان خود جلوی این معضل را بگیرند». ( خبرگزاری حوزه، 2/8/91 ، شماره خبر: ٣٠٤٠٩٦)

حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی حفظه الله :

«در اسلام و تعالیم سازنده آن که همه جوانب حیات بشر را شامل است،‌ داشتن اولاد و فرزندان متعدد مورد تشویق و ترغیب است و تا حدی تاکید شده است که حضرت رسول اکرم‌(ص) به کثرت امت خود بر امم دیگر مباهاتی می‌فرماید؛ ثواب‌هایی که در تولید مثل و تربیت اولاد برای پدر و مادر مقرر شده است، به قدری جالب و عظیم است که سزاوار نیست والدین با جلوگیری در بارداری، از این همه ثواب خود را محروم سازند و آن را کنترل نمایند. والله العالم»». ( خبرگزاری حوزه، 2/8/91 ، شماره خبر: ٣٠٤٠٩٦)

حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی حفظه الله:

«در چنین شرایطی وظیفه پیروان اهل بیت علیهم السلام این است که با رعایت موازین شرعی و مقررات حکومت اسلامی، از امکانات خود استفاده نمایند و اجازه ندهند چنین امری واقع شود و مسئولان و رسانه ها و دانشمندان وظیفه دارند مردم را آگاه نمایند و خطر آن را برای مردم توضیح دهند».

حضرت آیت الله العظمی جعفر سبحانی حفظه الله:

«بدبینی به خداوند جایز نیست و در شرایط کنونی نیز محدود کردن نسل خلاف شرع و گناه است... این کار به صلاح مملکت نیست و باید بدانیم که نابغه‌ها در میان همین جمعیت زیاد پیدا می‌شوند.»( خبرگزاری حوزه، 29/3/91 ، شماره خبر: ١٤٠٦٤٧)

«اینکه داشتن اولاد و فرزند بیشتر را، نشانه فقر و مایه سرافکندگی بدانیم نشانه بی اعتمادی و بدبینی به خداست زیرا خلاف آیات قرآن است که خداوند وعده داده است که روزی انسانها را تضمین می کند.»

(خبرگزاری مهر، 28/5/1391، کد خبر: 1676267)

حضرت علامه محمدتقی مصباح یزدی حفظه الله:

«مخالفان در کشورهای شیعه نشین، همان سیاست صهیونیست ها را در مسئله زاد و ولد دنبال می کنند، به این معنا ضمن آنکه خودشان به شدت به فکر ازدیاد جمعیت هستند، اما شیعیان را به کنترل و کاهش جمعیت ترغیب می کنند.»

«اینکه اکنون می بینیم در برخی از نقاط کشور جریان وهابیت فعالیت های خود را گسترده کرده و جمعیت سنی ها در این مناطق رو به فزونی گذاشته است، اینها از جمله واقعیاتی است که ما باید به درستی عمق آنها را درک کنیم و متاسفانه برخی هم به دلیل غفلت و تدابیر غلط مسئولان کشور در امر کنترل جمعیت صورت گرفته است.»(خبرگزاری حوزه،10/3/1389، شماره خبر: ٣٧٨٤٦)

 

بررسی آیات افزایش نسل

وَلاَ تَقْتُلُواْ أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَّحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَإِيَّاكُم إنَّ قَتْلَهُمْ كَانَ خِطْءًا كَبِيرًا(اسراء/31)
و از بيم تنگدستى فرزندان خود را مكشيد ماييم كه به آنها و شما روزى مى ‏بخشيم آرى كشتن آنان همواره خطايى بزرگ است.

مرحوم علامه در توضيح اين آيه مي فرمايند: معناي آيه اين است كه فرزندان خود را از ترس اين كه مبادا دچار فقر و هلاكت شويد و به خاطر ايشان تن به ذلت گدائي دهيد به قتل نرسانيد، و دختران خود را از ترس اينكه گرفتار داماد ناجوري شويد و يا به جهت‏ هاي ديگري مايه آبروريزي شما شود مكشيد زيرا اين شما نيستيد كه روزي اولادتان را مي‏ دهيد، تا در هنگام فقر و تنگدستي ديگر نتوانيد روزي ايشان را برسانيد، بلكه مائيم كه هم ايشان و هم شما را روزي مي‏ دهيم ، آري كشتن فرزندان خطائي است بزرگ .(الميزان ، ج 13، ص 116)

كلمه" املاق" به معناى افلاس و نداشتن مال و هزينه زندگى است،" تملق" هم مشتق از همين ماده است، و اين مطلب يعنى كشتن فرزندان از ترس هزينه زندگى آنان در ميان عرب جاهليت سنتى جارى بوده، چون بلاد عرب غالب سالها دستخوش قحطى و گرانى مى‏شده، و مردم وقتى مى‏ديدند كه قحط سالى و افلاس آنان را تهديد مى‏كند فرزندان خود را مى‏كشتند تا ناظر ذلت فقر و گرسنگى آنان نباشند. لذا در آيه مورد بحث كه ايشان را از اين عمل ناستوده نهى كرده نهى را با جمله" نَحْنُ نَرْزُقُكُمْ وَ إِيَّاهُمْ" تعليل كرده و فرموده: منطق شما در فرزندكشى جز اين نيست كه نمى‏توانيد روزى و هزينه زندگى آنان را فراهم نماييد، و اين خود منطقى است غلط، براى اينكه اين شما نيستيد كه روزى فرزندانتان را فراهم مى‏كنيد، بلكه خداى تعالى است كه روزى ايشان و خود شما را مى‏دهد، پس شما چرا مى‏ترسيد و از ترس، آنان را به دست خود از بين مى‏بريد؟. ( ترجمه الميزان، ج‏7، ص: 516)

 

وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُها وَ يَعْلَمُ مُسْتَقَرَّها وَ مُسْتَوْدَعَها كُلٌّ في‏ كِتابٍ مُبينٍ (هود/6)؛
هيچ جنبنده‏اى در روى زمين نيست، جز آنكه روزى او بر عهده خداست، و موضع و مكانش را مى‏داند، زيرا همه در كتاب مبين آمده است.

خداى تعالى آگاه به حال هر جنبنده‏اى است كه در پهناى زمين زندگى مى‏كند (در آن واحد ناظر احوال و برآرنده حاجت ميلياردها جنبنده است كه در هوا و روى زمين و زير زمين و در شكم مادران هستند) و چگونه چنين نباشد با اينكه رزق آنها به عهده آن جناب است، و معلوم است كه رزق وقتى به روزى خوار مى‏رسد كه روزى دهنده آگاه به حاجت او و با خبر از وضع او و مطلع از محل زندگى او باشد، چه محل زندگى موقت و چه محل زندگى دائمى‏اش. ( ترجمه الميزان، ج‏10، ص220)

وَیُمْدِدْکُمْ بِأَمْوَالٍ وَبَنِینَ وَیَجْعَلْ لَکُمْ جَنَّاتٍ وَیَجْعَلْ لَکُمْ أَنْهَارًا.( نوح / 12)؛و شما را با اموال و فرزندان فراوان کمک کند و باغهاى سرسبز و نهرهاى جارى در اختیارتان قرار دهد.

 كلمه" امداد" به معناى رساندن مدد به دنبال مدد ديگر است، و مدد به معناى هر چيزى است كه آدمى را در رسيدن به حاجتش كمك كند، و اموال و فرزندان نزديك‏ترين كمك‏هاى ابتدايى براى رسيدن جامعه انسانى به هدفهاى خويش است. (ترجمه الميزان، ج‏20، ص: 45)

 

وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ (نور/72) ؛ خدا براى شما از ميان خودتان همسرانى قرار داد و از همسرانتان فرزندان و فرزندزادگان پديد آورد و از چيزهاى خوش و پاك روزيتان داد. آيا هنوز به باطل ايمان مى‏آورند و نعمت خدا را كفران مى‏كنند

و معناى آيه اين است كه: خداوند براى شما از همسرانتان فرزندان و ياورانى قرار داد كه به خدمت آنان در حوائجتان استعانت بكنيد، و با دست آنان مكاره و ناملايمات را از خود دور سازيد و ارزاق طيب كه عبارت است از هر متاع دل‏پسندى كه روزيتان كرد، مانند آب و انواع ميوه‏ها كه عمل خود شما در پيدايش آنها دخالت نداشته، و مانند طعامها و لباسها و امثال آن كه سعى و عمل خود شما در پيدايش آنها مؤثر بوده است‏.(ترجمه الميزان، ج‏12، ص: 430)

 

بررسی احادیث  افزایش نسل

أَبَاعَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) قَالَ: تَزَوَّجُوا فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً فِي الْقِيَامَةِ حَتَّى إِنَّ السِّقْطَ يَجِي‏ءُ مُحْبَنْطِئاً عَلَى بَابِ الْجَنَّةِ - فَيُقَالُ لَهُ ادْخُلِ الْجَنَّةَ- فَيَقُولُ لَا حَتَّى يَدْخُلَ أَبَوَايَ الْجَنَّةَ قَبْلِي.
(وسائل الشيعة، ج‏20، ص: 14)؛

پیامبر اسلام(ص): ازدواج کنید! چون من در فردای قیامت با کثرت افراد شما بر امتهای پیشین مباهات می کنم. تا بحدی که طفل سقط شده، دست در کمر زده شکم به جلو آورده(در حال افتخار) به قیامت وارد می شود وبه او گفته می شود: داخل شو در بهشت! و او می گوید: نه، داخل نمی شوم مگر آنکه پدرم ومادرم پیش از من داخل بهشت شوند!

 سند روایت: صحیح و مسند

 

عن عَلِيٍّ ع فِي حَدِيثِ الْأَرْبَعِمِائَةِ قَالَ: تَزَوَّجُوا فَإِنَّ التَّزْوِيجَ سُنَّةُ رَسُولِ اللَّهِ ص فَإِنَّهُ كَانَ يَقُولُ مَنْ كَانَ يُحِبُّ أَنْ يَتَّبِعَ سُنَّتِي فَإِنَّ مِنْ سُنَّتِيَ التَّزْوِيجَ وَ اطْلُبُوا الْوَلَدَ فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً وَ تَوَقَّوْا عَلَى أَوْلَادِكُمْ مِنْ لَبَنِ الْبَغِيِّ مِنَ النِّسَاءِ وَ الْمَجْنُونَةِ فَإِنَّ اللَّبَنَ يُعْدِي. (وسائل‏الشيعة ج : 20،ص : 15)؛

امام علی (ع): ازدواج کنید چرا که ازدواج سنت رسول خدا (ص) است.پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بسيار مى‏فرمايد هر كس مى‏خواهد پيرو سنت من باشد بايد ازدواج نمايد زيرا از سنت من تزويج است. جوياى فرزند باشيد كه من با امت‏هاى ديگر مباهات مى‏كنم روز قيامت. نگذاريد بچه‏هايتان شير زنان هر جايى را بخورند و زنان ديوانه، زيرا شير اثر مى‏گذارد.

 سند روایت: صحیح و مسند

 

أَبِاعَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: لَمَّا لَقِيَ يُوسُفُ (ع) أَخَاهُ قَالَ يَا أَخِي كَيْفَ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَزَوَّجَ النِّسَاءَ بَعْدِي فَقَالَ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي فَقَالَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ لَكَ ذُرِّيَّةٌ تُثْقِلُ الْأَرْضَ بِالتَّسْبِيحِ فَافْعَلْ. (الکافی، ج6، ص 2 ،ح 4 ؛ وسائل الشيعة، ج‏20، ص: 16)؛

امام صادق(ع): وقتی یوسف(ع) برادرش (بنیامین) را ملاقات کرد، به وی گفت: ای برادر! چگونه توانستی پس از من، با زنان ازدواج کنی؟ گفت: پدرم به من امر کرد وگفت: اگر می توانی فرزندانی داشته باشی که با تسبیح خداوند، زمین را گران بها سازند، چنین کن

سند روایت: صحیح و مسند

 

عَنْ بَكْرِ بْنِ صَالِحٍ قَالَ: كَتَبْتُ إِلَى أَبِي الْحَسَنِ (ع) إِنِّي أَحْبَبْتُ‏ طَلَبَ الْوَلَدِ مُنْذُ خَمْسِ سِنِينَ وَ ذَلِكَ أَنَّ أَهْلِي كَرِهَتْ ذَلِكَ وَ قَالَتْ إِنَّهُ يَشْتَدُّ عَلَيَّ تَرْبِيَتُهُمْ لِقِلَّةِ الشَّيْ‏ءِ فَمَا تَرَى؟ فَكَتَبَ إِلَيَّ اطْلُبِ الْوَلَدَ فَإِنَّ اللَّهَ يَرْزُقُهُمْ. وسائل الشيعة ؛ (ج‏21 ؛ ص360 و الكافي 6- 3- 7)؛

بکربن صالح: به امام کاظم(ع) نوشتم: من، پنج سال است که از فرزندار شدن، خودداری کرده ام واین، بدان جهت است که همسرم آن را ناخوش می دارد ومی گوید: به خاطر کمی مال، پرورش آنان برای من سخت است. نظر شما چیست؟ امام در پاسخ من نوشت: بچه دار شو؛ چرا که خداوند روزی آنان را می دهد.

سند روایت: صحیح و مسند

 

أَبِا عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص): أَكْثِرُوا الْوَلَدَ أُكَاثِرْ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً. وسائل الشيعة ؛ (ج‏21 ؛ ص357 و الكافي 6- 2- 3)؛

پیامبر اکرم (ص): با زنان باکره و زایا ازدواج کنید. و با زنان زیبا و عقیم ازدواج نکنید حقیقتا من به امت‏هاى ديگر بواسطه شما امت مباهات مى‏كنم روز قيامت.

سند روایت: صحیح و مسند

 

أَبِا عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى أَبِي (ع) فَقَالَ لَهُ هَلْ لَكَ مِنْ زَوْجَةٍ قَالَ لَا فَقَالَ أَبِي مَا أُحِبُّ أَنَّ لِيَ الدُّنْيَا وَ مَا فِيهَا وَ إِنِّي بِتُّ لَيْلَةً وَ لَيْسَتْ لِي زَوْجَةٌ ثُمَّ قَالَ الرَّكْعَتَانِ يُصَلِّيهِمَا رَجُلٌ مُتَزَوِّجٌ أَفْضَلُ مِنْ رَجُلٍ أَعْزَبَ يَقُومُ لَيْلَهُ وَ يَصُومُ نَهَارَهُ ثُمَّ أَعْطَاهُ أَبِي سَبْعَةَ دَنَانِيرَ ثُمَّ قَالَ تَزَوَّجْ بِهَذِهِ ثُمَّ قَالَ أَبِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص) اتَّخِذُوا الْأَهْلَ فَإِنَّهُ أَرْزَقُ لَكُمْ. وسائل الشيعة ؛ (ج‏20 ؛ ص19 و الكافي 5- 329- 6)؛

امام صادق عليه السّلام: مردى پيش پدرم آمد، پدرم به او گفت: آيا زن دارى؟ جواب داد: نه، فرمود: دوست ندارم كه دنيا و هر چه در آن است مال من باشد و من شبى بدون همسر بخوابم سپس فرمود: دو ركعتى كه مرد متأهل برگزار مى‏كند افضل است از مرد عزبى كه شب و روزش را در نماز خواندن و روزه دار بودن باشد سپس هفت دينار را به او عطا كرد و فرمود: با اين پول ازدواج كن. سپس پدرم فرمود: رسول خدا صلّى اللَّه عليه و آله فرمودند: زن بگيريد (فرزنددار شوید) كه برايتان براى جلب روزى بهتر است‏.

سند روایت: صحیح و مسند

 

عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ: سَمِعْتُهُ يَقُولُ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ ص فَقَالَ إِنَّ خَيْرَ نِسَائِكُمُ الْوَلُودُ الْوَدُودُ الْعَفِيفَةُ الْعَزِيزَةُ فِي أَهْلِهَا الذَّلِيلَةُ مَعَ بَعْلِهَا الْمُتَبَرِّجَةُ مَعَ زَوْجِهَا الْحَصَانُ عَلَى غَيْرِهِ الَّتِي تَسْمَعُ قَوْلَهُ وَ تُطِيعُ أَمْرَهُ وَ إِذَا خَلَا بِهَا بَذَلَتْ لَهُ مَا يُرِيدُ مِنْهَا وَ لَمْ تَبَذَّلْ كَتَبَذُّلِ الرَّجُلِ. (وسائل‏الشيعة، ج 20، ص 29)؛

پيغمبر (ص) فرمود: مى‏خواهيد بهترين زنان را معرفى كنم؟ گفتند آرى يا رسول اللَّه. فرمود: بهترين زنان آنست كه بچه زياد مى‏آورد و با عاطفه و محبت و عفيف و پوشيده باشد، در خانواده‏اش عزيز و محترم، و براى شوهر متواضع و فروتن باشد. با شوهر شوخ و مزاحگر و نسبت به ديگران (از مردان) مستور و خوددار باشد. به سخن شوهر گوش فرا دهد، و فرمانبردارى نمايد، در خلوت خود را براى او بيارايد و چون مردان ترك زينت ننمايد.

سند روایت: صحیح و مسند

 

أَبِا عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ (ص) فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّ لِي ابْنَةَ عَمٍّ لِي قَدْ رَضِيتُ جَمَالَهَا وَ حُسْنَهَا وَ دِينَهَا وَ لَكِنَّهَا عَاقِرٌ فَقَالَ لَا تَزَوَّجْهَا إِنَّ يُوسُفَ بْنَ يَعْقُوبَ لَقِيَ أَخَاهُ فَقَالَ يَا أَخِي كَيْفَ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَزَوَّجَ النِّسَاءَ بَعْدِي فَقَالَ إِنَّ أَبِي أَمَرَنِي فَقَالَ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تَكُونَ لَكَ ذُرِّيَّةٌ تُثْقِلُ الْأَرْضَ بِالتَّسْبِيحِ فَافْعَلْ قَالَ وَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْغَدِ إِلَى النَّبِيِّ ص- فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَ لَهُ تَزَوَّجْ سَوْءَاءَ وَلُوداً فَإِنِّي مُكَاثِرٌ بِكُمُ الْأُمَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ فَقُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع مَا السَّوْءَاءُ قَالَ الْقَبِيحَةُ. (وسائل الشيعة، ج‏20 ،ص53 و الكافي 5- 333- 1)؛

امام صادق(ع) فرمود: مردی نزد رسول خدا(ص) آمد و گفت:‌ ای پیامبر خدا، من دختر عمویی دارم که زیبایی و حسن دین او را می‌پسندم ولی او نازا است، پیامبر (ص) فرمود: با او ازدواج نکن؛ زیرا حضرت یوسف(ع) هنگام ملاقات با برادرش از او پرسید: برادر، چگونه توانستی پس از من با زنان ازدواج کنی؟ پاسخ داد: پدرم به من فرمان داد که اگر می‌توانی فرزندانی داشته باشی که زمین را از تسبیح سنگین نمایند، ازدواج کن... .  

سند روایت: صحیح و مسند

 

أَبِا عَبْدِ اللَّهِ (ع) قَالَ: إِنَّ فُلَاناً رَجُلٌ سَمَّاهُ قَالَ إِنِّي كُنْتُ زَاهِداً فِي الْوَلَدِ حَتَّى وَقَفْتُ بِعَرَفَةَ فَإِذَا إِلَى جَنْبِي غُلَامٌ شَابٌّ يَدْعُو وَ يَبْكِي وَ يَقُولُ يَا رَبِّ وَالِدَيَّ وَالِدَيَّ فَرَغَّبَنِي فِي الْوَلَدِ حِينَ سَمِعْتُ ذَلِكَ. (وسائل‏الشيعة، ج 21، ص  355 )

امام صادق (ع): فلانی - حضرت نام این مرد را برد - گفت: من علاقه ای به داشتن فرزند نداشتم تا اینکه روزی در عرفه جوانی را در کنار خود دیدم که دعا می کرد و می گریست و می گفت: خدایا، پدر و مادرم، پدر و مادرم. از آن موقع که این را شنیدم، به داشتن فرزند علاقه مند شدم.

سند روایت: صحیح و مسند

 

مبانی فقهی تغیرات جمعیتی

اطلاق ادله تکثیر نسل

در زمینه افزایش جمعیت روایات زیادی در منابع دینی نقل شده است. در این میان ، برخی از آنها دارای اطلاق و شمول نسبت به شرایط گوناگون است و اختصاص به زمان خاصی ندارد.

1- روایاتی که تشویق به افزایش فرزندان می کنند

مانند: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (ص)‏ :أَكْثِرُوا الْوَلَدَ أُكَاثِرْ بِكُمُ الْأُمَمَ غَداً؛

 فرزندان خود را زیاد کنید تا فردا به واسطه (کثرت) شما بر دیگر امم افتخار نمایم.

2- روایاتی که فضیلت فرزندان را بیان می کنند، مانند:

الف- ابا عبدلله (ع): ان اولاد المسلمین موسومون عند الله شافع مشفع؛

فرزندان مسلمانان ايشانند كه در نزد خداى عزوجل موسوم‏اند به درخواست‏كننده كه درخواستش قبول مى‏شود

ب - البنات حسنات و البنون نعمة

دختران حسنه اند و پسران نعمت وسائل الشیعه (کتاب نکاح، ابواب احکام اولاد، ب 5، ح7)

ج- پیامبر(ص): لمولود فی امتی احب الی مما طلعت علیه الشمس؛

يك مولود از امّت من برايم بهتر است از آنچه خورشيد بر او مى‏تابد. (مستدرک الوسائل153/14)

 

3-روایاتی که ترغیب به ازدواج و تشکیل خانواده می کنند

دلالت اینگونه روایات براین  اساس است که معمولا ازدواج، فرزند آوری را به دنبال دارد و اگر فرزند کم مورد تاکید شارع بود باید در کنار تشویق به ازدواج پرهیز از فرزند زیاد  مورد تاکید قرار می گرفت مانند:

الف - عن النبی ص: ما بنی بناء فی الاسلام احب الی الله من التزویج. (الفقیه383/3)

در اسلام بنایی  نزد خداوند محبوب تر از ازدواج ساخته نشده است

ب – عن النبی ص: اتخذوا الاهل فانه ارزق لکم (الفقیه383/3 )

زن بگيريد(فرزنددار شوید) كه برايتان براى جلب روزى بهتر است‏.

 

4-روایاتی که  استحباب ازدواج با زن زایا و ولود را بیان می کنند

دلالت این دسته از احادیث مانند روایات گروه پیشین است

الف- عن النبی (ص): تزوّجوا بكراً ولوداً ولاتزوّجوا حسناء جميلة عاقراً فانّى اُباهى بكم الامم يوم القيامة. (وسائل الشيعه, ج 54/20)

پیامبر اکرم (ص): با زنان باکره و زایا ازدواج کنید. و با زنان زیبا و عقیم ازدواج نکنید حقیقتا من به امت‏هاى ديگر بواسطه شما امت مباهات مى‏كنم روز قيامت.

ب- قال النبی (ص) لرجل: تزوجها سوداء ولودا و لا تزوجها جمیله حسناء عاقرا... اما علمت ان الولدان تحت العرش یستغفرون لابائهم. ( وسائل الشيعه, ج 54/20)

پیامبر اکرم (ص): با زنان زشت روی(سیاه) و زایا ازدواج کن. و با زنان زیبا و عقیم ازدواج نکن. مگر نمیدانی که فرزندان زیر عرش الهی برای والدین خود استغفار می کنند.

به مقتضای احادیث، قاعده و اصل اولی مطلوب بودن فرزند آوری و کثرت نسل است

 

موانع اطلاق

برخی اطلاق(فراگیر بودن روایات نسبت به همه زمانها و همه شرایط) مذکور را نسبت به عصر حاضر با ویژگی های نوظهور آن قبول ندارند.

الف- انصراف ادله بواسطه قرائن غیر لفظی

در گذشته فرزندان زیاد یکی از عوامل قدرت و قوت بشمار می آمد. چنانکه قرآن نیز بدان اشاره دارد «کانوا اشد منکم قوه و اکثر اموالا و اولادا / قالوا نحن اکثر اموالا واولادا» لذا کمبود فرزند و نیروی انسانی نقصان بزرگی محسوب میشد

مرگ و میر رایج در آن زمان به علت فقدان امکانات پزشکی با افزایش زاد و ولد جبران میشد

از قرائن استفاده می شود مسلمانان عصر اول گرفتار کمبود شدید جمعیت بودند لذا روایات ناظر به توالد به چنین شرایطی مربوط است

نتیجه: عدم انعقاد اطلاق زیرا شرایط زمان صدور به منزله قرینه متصله است که مانع شکل گیری اطلاق در ادله می شود

بررسی

از مجموع احادیث استفاده می شود که نفس عمل توالد و پیامدهای آن مانند شفاعتگر بودن جنین سقط شده، یا سنگین کردن زمین با ذکر لا اله الا الله و... مطلوب شارع است، نه کسب قدرت و اموری از این قبیل. هرچند امروزه نیز اهمیت کسب قدرت نظامی و اقتصادی خصوصا برای دولت ها برکسی پوشیده نیست. بنابراین طبق استدلال شما هنوز هم آن نیاز صدر اسلام با اهمیت بیشتری وجود دارد.

دلیلی وجود ندارد که فرزند آوری منحصرا برای کسب قدرت نظامی و اقتصادی بوده است. بلکه عوامل دیگری نیز برای کثرت فرزندان وجود داشته و دارد از جمله مسائل فرهنگی، تربیتی، خانوادگی، روابط اجتماعی قوی و ...

 

ب) انصراف ادله به واسطه آموزه های دینی

از مجموعه آموزه ها و رهنمودهای دینی به دست می آید که هدف اسلام ساختن جامعه ای سالم و توانمند است که از لحاظ فرهنگی، اقتصادی، بهداشتی و... کامل باشد. و حال آنکه رشد بی رویه جمعیت مانع آن است

نتیجه: عدم انعقاد اطلاق در ادله تکثیر نسل

بررسی

ما هم قبول داریم که هر کار مطلوبی اگر به صورت بی رویه انجام گیرد، دیگر مطلوب نخواهد بود؛ اما اگر کار مطلوبی ازجمله افزایش نسل با برنامه ریزی و با توجه به ظرفیتهای موجود و امکانات بالقوه موجود دنبال شود،

خود افزایش جمعیت عامل عقب افتادگی نیست، بلکه افزایش بدون برنامه ریزی و بدون درنظر گرفتن امکانات و ظرفیت های موجود می تواند منجر به عقب افتادگی گردد.

روایات معارض

1-     عن الرضا (ع) عن ابیه عن جده قال: مرّ جعفر (ع) بصیاد فقال یا صیاد ای شی اکثر ما یقع فی شیکتک؟ قال الطیر الزاق(پرندگانی که جوجه دارند) قال فمر و هو یقول هلک صاحب العیال هلک صاحب العیال.(بحار ،ج101 ،ص 72)

امام صادق (ع) به يك شكارچى گذر كرد و فرمود: اى شكارچى بيشتر شكار تو چيست كه در دامت افتد؟ گفت: پرنده جوجه‏دار و گذشت كه مي فرمود: عيال‏دار هلاك است.

در برخی از کتابها برای نفی افزایش جمعیت به این حدیث استدلال شده است.

بررسی

دلالت حدیث بر مذموم بودن عیال قابل قبول نیست. زیرا حدیث در مقام مدح یا ذم عیال نیست، بلکه واقعیتی را بیان می کند که صاحب زن و فرزند شدن مستلزم تلاش و کوشش همراه با خطر است.

موید این احتمال آن است که روایت، عیال را عامل خطر و هلاکت می داند و این واژه شامل همسر (بدون فرزند یا با فرزند کم ) نیز می شود در حالیکه استحباب ازدواج یا داشتن فرزند از سنت های ثابت و غیر قابل تغییر الهی است.

 

2- عن النبی ص: اللهم من آمن بی و صدقنی  و علم ما جئت به هو الحق من عنک فاقلل ماله و ولده و حبب الیه لقائک و عجل له قضاء و من لم یومن و لم یصدقنی و لم یعلم ان ما جئت به الحق من عندک فاکثر ماله و ولده و اطل عمره. (تهذیب التهذیب)

خداوندا هرکه به من ایمان آورد و مرا تصدیق کرد و دانست آنچه من از جانب تو  آوردم حق است، مال و فرزندش را بکاه و دیدار خودت را نزدش محبوب گردان و مرگ او را برسان و هرکه به من ایمان نیآورد و مرا تصدیق نکرد و ندانست آنچه من از جانب تو  آوردم حق است، مال و فرزندش را زیاد کن و عمرش را طولانی گردان.

بررسی

راوی آن عمرو بن غیلان بن سلمه الثقفی است که صحابی بودن او ثابت نیست و علمای علم رجال حدیث وی را مرسل می دانند. بنابر این حدیث قابل استناد نیست.

 

3- عن الصادق ع (قیل) لعیسی بن مریم ما لک لاتتزوج؟ قال ما اصنع بالتزویج؟ قالوا یولد لک قال : ما اصنع بالاولاد ؟ ان عاشوا فتنوا و ان ماتوا حزنوا. (بحار، ج100،ص220)

به عيسى (ع) گفتند چرا ازدواج نمى‏كنى؟ فرمود: ازدواج بچه كارم آيد؟ گفتند: فرزند پيدا مى‏كنى، گفت فرزند بچه كار آيد؟ اگر زنده ماند موجب گرفتارى است و اگر بميرد وسيله اندوه و نگرانى.

مقید و مخصص

آیا استثنایی برای روایات تکثیر نسل در متون دینی یاد میشود یا نه؟

چند وجه را می توان بمنزله استثناء  مطرح کرد:

1- عن النبی (ص) قلة العیال احد الیسارین. (بحار، ج101،ص71)

 كمى عيال هم يكى از دو وسعت(راحتی) است.

این حدیث مشهور ترین و معتبر ترین روایتی است که در زمینه ستایش فرزند کم (برای افراد فقیر) مطرح شده، و برای تقیید اطلاقات بدان  استدلال شده است

به رغم رواج استدلال به این حدیث شریف، دلالت روشنی بر مطلوب بودن کمی فرزند، حتی برای افراد فقیر ندارد.

توضیح: روایت مزبور (با توجه به احادیث دیگر) در صدد ارزش گذاری و خوب یا بد قلمداد کردن چیزی نیست؛ بلکه مساله ای را به عنوان یک واقعیت عینی و ملموس بیان می کند که عبارت است از: دشواری و زحمت اداره فرزندان و عائله زیاد بویژه اگر توام با فقر باشد و نیز آسانی و کم خرج بودن عائله کم و محدود. اما اینکه آیا از مخاطب می خواهد کم فرزند باشد یا نه، این حدیث چیزی را بیان نمی کند.

 مشابه همین مطلب در روایت متعدد دیگری دیده می شود؛ مانند السفر احد العذابین، الولد احد العدوین، موت الفجاة راحة المومن.

برای روشن شدن مطلب و اینکه بین بیان زحمت فرزندان زیاد و فضیلت کثرت اولاد تنافی نیست، به دو نوع روایت در مورد فرزند دختر توجه کنید.

1- عن النبی (ص): من کانت له ابنتة واحدة فهو مفدوح و من کانت له بنتان فیاغوثاه و من کان له ثلاث وضع عنه الجهاد و کل مکروه و من کان له اربع فیاعباد الله اعینوه یا عباد الله اقرضوه یا عباد الله ارحموه. بحارج101ص91و98

هر كس يك دختر داشته باشد دچار سختى شده و هر كس دو دختر داشته باشد يا غوثاه، و هر كس سه دختر داشته باشد جهاد و هر چيز ناراحت آورى از او ساقط مى‏باشد، و هر كس چهار دختر داشته باشد اى بندگان خدا به او يارى كنيد، اى بندگان خدا به او قرض بدهيد، اى بندگان خدا به او رحم كنيد.

 

چند وجه را می توان به منزله استثناء مطرح کرد:

2- عن النبی (ص) جهد البلاء کثرة العیال و قلة المال.(الجعفریات ص 238 )

نهايت بلا عيالمندى و تنگدستى است.

غیر از اشکال سندی، دلالت روایت بر نامطلوب بودن فرزند زیاد برای هر فقیری قابل خدشه است. زیرا حدیث ناظر به مواردی است که فقر و کثرت عیال موجب عسر و حرج یا چیزی مشابه آن شود.

بنابراین حدیث مذکور اختصاص به موارد پر مشقت دارد.

از سویی دیگر احتمال دارد روایت در مقام ارزش گذاری و ناپسند معرفی کردن فرزند زیاد برای افراد فقیر نباشد؛ بلکه تنها سختی و دشواری اداره و تربیت عائله زیاد را در شرایط فقر بیان، و آن را یک آزمایش مشکل معرفی می کند که باید برای مواجه با آن از خداوند کمک گرفت.

جواب: مراد روایات دسته اول و همچنین آیه سوره نور آن است که شخص در شرایطی قرار گیرد که حتی توان امکانات اولیه برای تشکیل خانواده را نیز نداشته باشد، مانند حداقل مهر و مخارج ضروری همسر. اما روایات دسته دوم ناظر بر مواردی است که انسان حداقل شرایط مذکور را در اختیاردارد؛ لکن به دلیل نداشتن امکانات بیشتر و ترس از فقر زیادتر از ازدواج خودداری می کند.

مؤسسه آموزشی وپژوهشی  امام خمینی (ره)

اداره همایش ها ونشست های علمی

با همکاری گروه روان شناسی

پاورپوینت همایش تغییرات جمعیتی که تبدیل به فایل word شده است.

با اندکی اصلاح و ویرایش: مدیریت مطالعات تربیتی و فرهنگی معاونت تهذیب

اين اصطلاحات هر چه زيادتر شود، اگر با تهذيب و تقوى همراه نباشد، به ضرر دنيا و آخرت جامعه مسلمين تمام مى‏شود... علم توحيد هم اگر با صفاى نفس توأم نباشد، وبال خواهد بود.

اوقات شرعی