اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا
جمعه ٢٥ آبان ١٣٩٧

طلبه باید راه را با معرفت و علم و یقین انتخاب کند و با معرفت و علم و یقین هم آن را ادامه دهد.
 
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 3213
 بازدید امروز : 349
 کل بازدید : 1298249
 بازدیدکنندگان آنلاين : 1
چالش‌ها و عوامل فرهنگی –اجتماعی و سبک زندگی مؤثر بر تغییرات جمعیتی

چالشها و عوامل فرهنگیاجتماعی و سبک زندگی مؤثر بر تغییرات جمعیتی

رسول اکرم صلیالله علیهوآله:

الولد للوالد ریحانه من الله یشمّها، (قسمّها) بین عباده»؛ فرزند برای پدر گلی خوشبو از جانب خداست که آن را میبوید. [این گل را خداوند] میان بندگانش تقسیم کرده است (بحار، ج104، ص98).

چالش‌هاي فرهنگي– اجتماعي

1)     چالش های ساختاري خانواده

2)     شكاف هاي نسلي در اثر بهم خوردن توازن جمعيت نسلها

3)     جمع شدن چترهاي حمايتي خانواده از سالمندان

4)     كاهش تدريجي سرمايه اجتماعي

1) چالش های ساختاري خانواده

زماني كه جوامع وارد دومين انتقال جمعيتي مي‌شوند، نظام ارزشي و نگرشي آنها به ويژه در زمينه ازدواج، تشكيل خانواده و ارزش فرزندان تغييرات اساسي مي‌يابد، در اين مرحله شكل سنتي تشكيل خانواده، تعريف سنتي نقش زنان و مردان در خانه و تعهدات و قيود خانوادگي نيز تغيير خواهد كرد، و اين به علت حضور بيشتر زنان در آموزش و اشتغال و شيوع ارزشهاي اجتماعي طبقه متوسط غرب در جوامع در حال توسعه است.

چالش های ساختاري خانواده:

1.     افزايش سن ازدواج،

2.     تمايل كمتر به تشكيل خانواده

3.     افزايش ناسازگاري‌هاي زوجين

4.     افزايش طلاق

5.     كاهش نرخ شيوع ازدواج

6.     افزايش نرخ تجرد قطعي

7.     تمايل كمتر براي داشتن فرزند

2) شكافهاي نسلي در اثر بهم خوردن توازن جمعيت نسلها

در مراحل پاياني گذار جمعيتي با افزايش تعداد جمعيت سالمند مواجه خواهند شد، و كاهش جمعيت در سنين مياني و جوانتر، بخش عظيمي از جمعيتهاي سالمند بدون پشتوانه خانوادگي و حمايت بين نسلي خواهند ماند.

 اما اگر سطح باروري مطلوب باشد، نه تنها حمايت هاي بين نسلي خانوادگي تقويت خواهد شد، بلكه فشار اقتصادي كمتري بر بخش هاي تأمين اجتماعي، صندوق هاي بازنشستگي وارد خواهد آمد.

3) جمع شدن چترهاي حمايتي خانواده از سالمندان

 يكي از كاركردهاي اصلي خانواده در گذشته حمايت از اعضاء بهويژه سالمندان بوده است. اما در دوره گذار دوم چترهاي حمايتي خانواده بهتدريج جمع مي شود.

امروزه در بسياري از كشورهاي توسعه ‌يافته، خانواده به يك منبع ثانويه براي حمايت از سالمندان تبديل شده است.

نمونه: در سال 1920 در ايالات متحده امريكا، سهم جمعيت بيوه زنان سالمند كه با فرزندان‌شان زندگي می کرده اند؛ 67% بوده كه به 20% در سال 1990 كاهش يافت.

تنها 7/2 درصد از جمعيت واقع در سنين 60 سال به بالا در آمريكا حمايت فرزندان خود را به عنوان منبع مهم درآمد در سال 2001 ذكر كرده‌اند‌.

در ژاپن، جايي كه حمايت بين نسلي بطور سنتي نقش مهمتري را بازي ميكند، قسمتي از جمعيت 60 ساله و بالاتر كه فرزندانشان را بهعنوان منبع اصلي حمايت ذكر كرده بودند از 8/29% در سال 1981  به 12% در سال 2001  افت كرده است.

پاتنام(1993)تمام ويژگي هاي اجتماعي نهادها و سازمان ها از قبيل اعتماد، هنجارها و شبكه هاي اجتماعي را سرمايه اجتماعي ناميده است، سرمايه اجتماعي محصول جانبي ديگر فعّاليت هاي اجتماعي مي باشد.

 كولمن سرمايه اجتماعي را قدرت و توانايي مردم براي برقراري ارتباط با يكديگر مي داند.

 

سبک زندگی موثر بر تغییرات جمعیتی

1. مکاتب و انديشه هاي فلسفي نوپديد :

1.1 اومانيسم:

در اين فرهنگ، شادکامي و لذت خود محورانه زن و شوهر، اصل اولی تلقي می گردد نه تشکيل خانواده و تربيت نسل، مادربودن اولين مانع است که بايد حذف يا محدود  گردد.

1.2 سکولاريسم :

سکولاريسم با ايده حذف خدا و مفاهيم متعالي از حيات اجتماعي وتخصيص آن به حيات فردي، انسان را به بهر ه بردن از لذتهاي مادی تشويق می کند.

 با پذيرفتن سکولاريسم دليلي براي تحمل محدودیت هاو سختيهاي ازدواج و تشکيل خانواده وجود ندارد.

1.3 مارکسیسم :

اولويت مارکسيسم نسخ خانواده بود. مارکس استراتژي چنين تخريبي را پايه ريزي کرد. فرضيه او ساده بود:  حذف يک کانون حياتي، نابودي خانواده.

اندیشه مارکسيستي، بيش از هر تفکر ديگري، مشوق زنان در ترک وظايف همسري و مادري بود.

1.4 فردگرایی و لیبرالیسم :

در چنین نظامی، ارزش فرد نه در حرکت تکاملی او که در میان لذت جوییهای جهان مادی، معنا میپذیرد.

قانونی شدن سقط جنین ، عرفي سازي و ايجاد فرهنگ زندگی بدون تعهدات اخلاقی و قانونی، زندگی زن  مرد بدون ازدواج، آزادی روابط جنسی، برنامه های حمایت از همجنس گرایی، حمایت و تشویق خانواده های تک سرپرست تک والد و هنجار شکنی های متعدد در زمینه فرزندهای نامشروع و ایجاد مهد کودک و پانسیون های متعدد برای رهایی زنان از نقش مادری.

2. جنبش فمينيسم و انقلاب جنسي در غرب

ستيز با خانواده و مادري:

فمينيسم که محصول عصر روشنگري در اروپاست، زنان را در موقعيتي قرار داد که ديگر تمايلي به تجربه نقش مادري نداشته و خود را درگير مسائل جذاب تري از بارداري ، زايمان، شيردهي و تربيت فرزندکرده بودندکه نتايج زود بازده تري به همراه داشت. (سیاح،مونس؛ حسینی مجرد،اکرم؛ مطالعات راهبردی زنان، ش 53)

طبق آماري که ايالات متحده پيرامون آثار سوء تک حضانتي مادر برفرزندان ارائه مي دهد مي توان به تأثيرات اجتماعي اين نوع زندگي پي برد

·         75.1  درصد از نوجوانان معتاد به مواد مخدر از خانوادههاي تک  والدين هستند.

·         63.2 درصد از موارد خودکشي جوانان مربوط به خانوادههاي تک والديني هستند.

·         70.3 درصد از نوجوانان باردار افرادي تک والديني هستند (سیاح،مونس؛ حسینی مجرد،اکرم؛ مطالعات راهبردی زنان، ش 53)

هويت زدايي از زنان از طريق بي قيدي جنسي، با تسليم شدن آنان در برابر سقط جنين وخيم ترگرديد. انقلاب جنسي براي موفقيت خود بايد از سقط جنين قبح زدايي مي کرد و آن را در دسترس قرار مي داد.

طبق قوانين کانادا، دختر براي سوراخ کردن گوش خود به اجازه والدين نياز دارد اما مي تواند بدون آگاهي آنها سقط جنین کند.

در هم ريختن ساختار خانواده سنتي، فرآيندي بود که بنيان مادري و پدري را در هم ريخته و نقش هر يک را به حاشيه بلکه به خارج از خانه راند و فرصت ايفاي نقش مادري و همسري را آنگونه که خانواده بدان نيازمند بود از زنان گرفت.

خانواده ايراني و وضعيت مادري

در فرايند بررسي موقعيت زنان و نقش مادري در ايران، عمده ترين تغييرات اجتماعي را در موارد زير مي توان مشاهده کرد:

1. تحصيلات زنان

یکی از تأثیرات سواد، تغییر نگرش­هاست. آموزش های رسمی عمدتا مادی گرایانه هستند. یعنی فردی که در دانشگاه تحصیل می کند، بیشتر نگرش مادی گرایانه پیدا می کند، و این یکی از ضعف های ماست که بدان توجه نکردیم.

نظام آموزشی ما متناسب با خانواده طراحی نشده بلکه متناسب با بازار کار طراحی شده است؛ یعنی دختر ما وقتی از این نظام آموزشی فارغ التحصیل می­شود، ارزشهای او تغییر یافته است. به عنوان مثال، اشتغال برای او ارزش شده است.

امروز در کشور ما به علت تحولات معنایی که رخ داده است،  زن خودش را با تحصیلات معرفی می کند  نه با ازدواج. استقلال اقتصادی برای او  مهم می شود، تابعیت زن از شوهر برایش خفت است، ولی تابعیت از کارفرما برایش خفت نیست!!!

2 . اشتغال زنان

در دو دهه اخير با تغييرات نگرشي در جامعه و فراهم شدن زمينه هاي اجتماعي مناسب در ايران، اشتغال زنان نيز رو به گسترش نهاده است. رسوخ الگوهاي غلط غربي نظير کم ارزش دانستن نقش مهم مادري وهمسري، از جمله با اهمیت ترین مشکلات زندگی روزمره می باشد.

3. افزايش طلاق

ميزان طلاق در ايران نيز متأثر از رويکردهاي جديد اجتماعي که مهمترين آنها بي توجهي به ارزشهاي ديني وکمرنگ شدن پايبنديهاي معنوي می­باشد، رو به ازدياد نهاده و افزايش نگران کننده­اي را نشان ميدهد.

تبعات قطعي طلاق، چيزي جز تزلزل در کارکرد خانواده ، نابساماني در وضعيت کودکان و تربيت آنان و بالاخره تشديد ناهنجاري ها در جامعه نيست.

با توجه به نمودار مشاهده میشود که با افزایش سن ازدواج جوانان، میزان طلاق هم به  طور مستقیم افزایش می یابد.

هر چه میزان طلاق در جامعه افزایش یابد؛ نگرانی از بی ثباتی خانواده زیاد، و تمایل به  فرزند آوری کم می شود. برخی از زوج ها می خواهند در سالهای اول ازدواج یکدیگر را محک بزنند تا میزان پایداری زندگی خود را بسنجند؛ وقتی می بینند 20 درصد ازدواج ها به طلاق می انجامد، این  نگرانی را برای زندگی خود احساس و با اضطراب زندگی می کنند.

همچنین در جامعه ما میزان طلاق عاطفی زیاد است.

4. افزايش سن ازدواج

سن ازدواج با تغييري کاملا محسوس از سال 1335 تا 1385 ،در ميان زنان، از 19 سال در سال 1335 به 2 / 23در سال 1385 و در ميان مردان از 9/24  سال در سال 1335 به  6/26 سال در سال 1385 رسيد. اين آمار نشانگر تأخير در واقعه ازدواج است که امر مادري را نيز به تأخير انداخته و فرصت مادري را در سنين جواني از زنان ميگيرد و طول باروري را کاهش داده و در يک نگاه ظرفيت مادري در کشور را کاهش مي دهد.

5. استقبال از زندگي مجردي

به گفته مجيد اميدي مدير کل فرهنگي سازمان جوانان، آمار روي آوردن جوانان به زندگي مجردي در 6 کلان شهر تهران، شيراز، مشهد، اصفهان، تبريز و اهواز به 30 درصد رسيده است و مهمتر آنکه روز به روز دختران جوان بر اين آمار مي افزايند.

 بنا به اظهار وي زنگ خطر زندگي مجردي در کشور زده شده است.

6. سبک زندگی مصرفی

انسان شهری برای بازسازی هویت از دست رفته خویش و برای فرار از گمنامی در کلان شهرها به شیوه ای از زندگی روی می آورد که با مدگرایی و مصرف همراه است.

میل به مصرف گرایی و نشان دادن لذت،زیاد شده است.

خود خرید کردن و قدم زدن در بازار لذت دارد، نه نتیجه خرید.

این تحول گفتمانی به تحول در سبک زندگی منجر می شود.

براي مثال، هنگامي ‌که پدران ما مي‌خواستند خودي نشان دهند، مي‌گفتند پنجاه سال است اين دوچرخه را استفاده مي‌کنم و بعدازآن نيز به فرزندانش مي‌داد تا استفاده کنند؛ يا با اشاره به کمربند خود مي‌گفتند پانزده سال از اين کمربند استفاده کرده‌‌‌ام؛ اما در جامعه امروز ، وقتي دیگران بخواهند خودي نشان دهند، می‌گویند این کفش را دیروز خریده‌ام يا موبایلم را هرسال تعويض مي‌کنم؛ یعنی میل به مصرف‌گرایی و نشان دادن لذت زياد شده است  (حجت الاسلام محمدرضا زیبایی نژاد).

این طور نیست که ...

اگر ما به زندگی، نگاه مصرف گرایانه داشته باشیم، هر اندازه هم که از نظر اقتصادی قوی شویم، پولمان را خرج مصرف بیشتر می کنیم، نه این که انگیزه بیشتری برای فرزند آوری پیدا کنیم.

در این صورت وقتی پول بیشتری بدست می آوریم، مدل خانه، فرش و موکت، مبلمان و وسایل برقی، دکوراسیون و ماشینمان را عوض می کنیم، این خاصیت سبک زندگی مصرف گرایانه است.

در سبک زندگی مدرن، انسان هر اندازه هم که ثروتمند شود، تمایلش به فرزند آوری بیشتر نمی شود.

رابطه معکوس سطوح دینداری با سبک زندگی مصرفی :

در پژوهشی نتایج بدست آمده نشان داد که پاسخگویانی که سبک دینداری آنان پایین بوده گرایش بالایی به سبک زندگی مصرفی داشته اند و بالعکس پاسخ گویانی که از سطح دینداری بالایی برخوردار بودند، گرایش پایین تری به سبک زندگی مصرفی نشان دادهاند. افرادی که از سطح دینداری بالاتری برخوردار بودهاند در انتخاب کالاها بیشتر نگاه مبتنی بر رفع نیاز داشته و به کارایی کالاها توجه بیشتری نشان دادهاند و جوانانی که سطح دینداری آنان پایین بوده بیشتر به ابعاد نمایشی و ملاک­های فرم گرایانه و سبک بخشی در انتخاب کالاها و رفتارها توجه کرده اند. (ربانی،رسول؛ رستگار،یاسر؛ مهندسی فرهنگی، ش 23 و 24)

به راستی خوشبختی واقعی در کمی فرزند است یا داشتن فرزندانی که  اکنون  چشم و چراغ  زندگی مشترکمان و در آینده پرکننده لحظه های تنهایی مان!!!

جابجایی ارزشهای خانوادگی

در تعطیلات عید امسال با تعدادی از خانم هایی که تازه ازدواج کرده بودند، مصاحبه کردم و پرسیدم شما که ازدواج کرده اید، چرا بچه دار نمی شوید، تعدادی از پاسخ ها این بود که با فرزند آوری تحقیر میشویم!!! مد است که سه یا چهار سال بین ازدواج وفرزندآوری فاصله بیندازیم!!! (زیبایی نژاد)

مد و ارزشهای دینی :

اسلام با همه نوع مد مخالف نیست. اسلام امروزی شدن و نوگرایی در سبک و شیوه لباس پوشیدن را پذیرفته است. آنچه اسلام با آن مخالف است، پشت پا زدن به ارزش ها(پوشش شرعی، پرهیز از اسراف و ...)، رعایت نکردن اخلاق اجتماعی، آزادی مطلق در روابط دختر و پسر و همانند سازی با بیگانگان است.

اسلام با نوعی تجدد و امروزی شدن که در راستای ارزشها و با حفظ اصول و مبانی اعتقادی باشد، هیچ گاه مخالف نیست.

جامعه احساسی :

جامعه ما احساسی و رقابتی است و چشم هم چشمی در آن بیش از جوامع دیگر است. در چنین جامعه ای وقتی رفتاری مد میشود، با سرعت زیادی شیوع پیدا میکند؛ در حالی که در کشورهایی مانند هند، پاکستان، ترکیه و امریکا این گونه نیست. 

دکتر فرامرز رفیعی پور در کتاب توسعه و تضاد با مقایسه فرهنگ ایرانی با آمریکایی و اروپایی، می گوید : اختلاف طبقاتی در ایران مانند آمریکا زیاد است، با این تفاوت که رقابت و چشم هم چشمی در جامعه امریکایی کم است؛ زیرا هر کسی از یک کشور و فرهنگی به این کشور آمده است. همه یاد گرفته اند که برای خودشان زندگی کنند.

یک نمونه :

 خانم دکتر رامین (نفر اول دوره کارشناسی ارشد فلسفه  بوده ونفر سوم پذیرفته شده در دوره دکتري فلسفه تطبیقی، در کنار تحقیق و تألیف، در حوزه و دانشگاه تدریس داشته و اکنون نیز از اعضای هیأت علمی دانشگاه قم می باشد): 

به نظر من برای یک زن، قانون اولی و اساسی در زندگی باید خانواده اش باشد و همه چیز باید بر مدار این محور تنظیم شود ولی این امر به این معنا نیست که ما مشغله هاي علمي و کاري را کاملاً کنار بگذاریم؛ چون به هر حال حضور زن در سطح جامعه بسیار پراهمیت است و حتی درس خواندن اگر منتهی به اشتغال هم نباشد بسیار مفید است.                             

چگونه بين فرزندداري و مشغله هاي علمي  و اجتماعي جمع مي کنيد؟

میزان فعالیت اجتماعی برای یک زن بستگی به شرایط دارد؛ مثل ترازویي است که  گاهي کفه به یک طرف سنگین و مایل می شود و گاهی به سمت دیگر. 

گاهی وضعیت خانواده اقتضا دارد که مادر حضور فیزیکی بیشتری داشته باشد و طبیعتاً فعالیتهای اجتماعی او محدودتر می شود و گاه نیاز به حضور در خانواده کمتر احساس می شود و فعالیت اجتماعی پررنگ تر می گردد. 

Mitt romney

میت رامنی، نامزد حزب جمهوری خواه در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا  سال 2012 بود که در نهایت رقابت را به باراک اوباما نامزد دموکرات ها واگذار کرد. رامنی از سال 2003 تا 2007 فرماندار ایالت ماساچوست را بر عهده داشت. رامنی دارای یک خانواده پر جمعیت با پنج فرزند و 23 نوه است.

خانم لاین ۵۵ ساله یکی از محبوب ترین سیاستمداران آلمانی است. او چهره یک زن مدرن آلمانی  را نشان میدهد که می تواند کارهای خانه را با مشاغل بیرون از خانه هماهنگ کند. او مادر ۷ فرزند است.

یک خاطره ماندگار...

خانم دکتر مصطفوی :

نوه های آقا همه شلوغ بودند، امام(ره) به دختر من که از شیطنت بچه خود گله می کرد می گفتند: من حاضرم ثوابی که تو از تحمل شیطنت حسین میبری، با ثواب تمام عبادات خود عوض کنم! (پا به پای آفتاب، گفته ها و ناگفته ها از زندگی امام خمینی(ره) جلد یک، ص 107) 

مؤسسه آموزشی وپژوهشی  امام خمینی (ره)

اداره همایش ها ونشست های علمی

با همکاری گروه روان شناسی

پاورپوینت همایش تغییرات جمعیتی که تبدیل به فایل word شده است.

مدیریت مطالعات تربیتی و فرهنگی معاونت تهذیب

 

اين اصطلاحات هر چه زيادتر شود، اگر با تهذيب و تقوى همراه نباشد، به ضرر دنيا و آخرت جامعه مسلمين تمام مى‏شود... علم توحيد هم اگر با صفاى نفس توأم نباشد، وبال خواهد بود.

اوقات شرعی