اللهم کن لولیک الحجة بن الحسن صلواتک علیه و علی آبائه فی هذه الساعة و فی کل ساعة ولیا و حافظا و قائدا و ناصرا و دلیلا و عینا حتی تسکنه ارضک طوعا و تمتعه فیها طویلا
يکشنبه ٠٦ خرداد ١٣٩٧

طلبه باید راه را با معرفت و علم و یقین انتخاب کند و با معرفت و علم و یقین هم آن را ادامه دهد.
 
آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 4333
 بازدید امروز : 93
 کل بازدید : 1238030
 بازدیدکنندگان آنلاين : 3
هویت یابی و بصیرت صنفی طلبه

هویت یابی و بصیرت صنفی

محمد عالم زاده نوری

طلاب علوم دینی که به هدف سربازی امام عصر (عج الله تعالی فرجه الشربف) و پاسداری از آیین حیات‌آفرین الهی متاع اندک دنیا را رها کرده و از برخورداری‌ ها و نعمت‌ های آن چشم پوشیده و در یک معامله بزرگ با خدا، به سوی حوزه ‌های علمیه رو کرده‌ اند، طی سال ‌های متمادی و در یک فرایند پر پیچ و خم و دشوار گوهر وجود خود را در کانون آموزش و پرورش حوزوی جلا بخشیده و به مرور زمان مشعل ‌داران هدایت و سفیران دین آسمانی خواهند شد.

این فرایند طولانی مدت در میانه راه با مشکلات و آسیب ‌های فراوانی روبرو است و جز به صبر و بصر  و معرفت و استقامت کامل نخواهد شد.

وَ لا يَحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلّا أَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ[1]

هر مسلمانی باید پیش از اقدام به هر کاری بصیرت و معرفت لازم را در آن کسب کند.

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: 

الْعَامِلُ عَلَى غَيْرِ بَصِيرَةٍ كَالسَّائِرِ عَلَى غَيْرِ الطَّرِيقِ لا يَزِيدُهُ سُرْعَةُ السَّيْرِ إِلَّا بُعْداً[2]

کسی که بدون بصیرت عمل کند، مانند کسی است که در بی ‌راهه می‌ رود. هرچه سریع‌ تر حرکت کند دور تر می گردد.

امام علی (علیه السلام) نیز به کمیل فرمودند:

يا كميل ما من حركة إلا و أنت محتاج فيها إلى معرفة[3]

کمیل! هیچ حرکت و رفتاری نیست مگر آن که تو در آن نیاز به معرفت داری

در کنار بصیرت در دین، بصیرت اجتماعی و سیاسی، بصیرت در زندگی فردی، و بصیرت صنفی یعنی بصیرت در ایفای نقش اجتماعی از لوازم حرکت یک طلبه در این مسیر دشوار است.

اللَّهُمَّ اجْعَلِ النُّورَ فِي بَصَرِي وَ الْبَصِيرَةَ فِي دِينِي[4]

الامامُ الصّادِقُ (علیه السلام): کانَ عَمّنا العَبّاسُ نافِذُ البَصيرَة، صَلِبُ الايمانِ.

قُلْ هذِهِ سَبیلی أَدْعُوا إِلَی اللّهِ عَلی‏ بَصیرَةٍ أَنَا وَ مَنِ اتَّبَعَنی[5]

برای تبیین نیاز به بصیرت راه طولانی در پیش نداریم. به دلیل عقلانی و تجربی نیز می ‌توان نیاز به بصیرت را نشان داد. همه ما وقتی وارد محیط جدیدی می ‌شویم تلاش می ‌کنیم که دید کامل و اطلاعات جامعیاز آن بدست آوریم که در استفاده بهینه از آن محیط موفق ‌تر باشیم. احتمالا همه ما زمانی که برای اول بار به مدرسه علمیه وارد شدیم در جستجوی امکانات مدرسه، مراکز اداری، جهت قبله، محل کتابخانه، نمازخانه، پارکینگ، حمام و ... ، زمانی را صرف کرده ‌ایم و اکنون از صرف آن زمان نیز خرسندیم. با این که نهایت استقرار ما در آن مدرسه بیش از چند سال نیست.

طلبه‌ ای که به حوزه علمیه آمده در فضای جدیدی پا نهاده که سال ‌ها در آن استقرار خواهد داشت و آینده شخصیتی خود بلکه آخرت و ابدیت خود را بدان رقم خواهد زد. بی ‌شک طلبه برای حیات حوزوی خود نیاز به بصیرت دارد. یعنی همان دید کامل و اطلاعات جامع را نه تنها در مورد فضای مادی و داخلی مدرسه علمیه بلکه برای کل حوزه باید به دست آورد تا بهره او از حوزه کامل ‌تر شود.

تفاوت شهید مطهری با برخی از دیگر علما، به همین بصیرتباز گشت دارد. به خوبی مشهود است که کارکرد اجتماعی شهید مطهری بسیار بیش از دیگران بوده و نقش موثری که وی در جامعه ایفا کرده با آنچه که از دیگران دیده می ‌شود قابل مقایسه نیست.

بصیرت به معنای چشمِ باز داشتن، و از بالا نگاه کردن است. وقتی صحنه ‌ای را از بالا نگاه می‌ کنیم اشراف و احاطه ما بسیار بیش از زمانی است که از درون به آن می‌ پردازیم. وقتی وارد شهری می‌ شویم آسان‌ ترین راه برای آشنایی با آن شهر تهیة نقشة آن شهر است، نه گشت وگذار لذت ‌بخش در آن. تهیة نقشة شهر، نگاه به شهر از بالا، از چشم یک پرنده یا از داخل یک هواپیما، یعنی صَرف نظر از جزئیات و پرداختن به روابط و نسب کلان. در مقابل، گشت و گذار در شهر عبارت است از دقت در جزئیات که انرژی و زمان فراوانی می‌ طلبد و در نهایت نیز معلوم نیست ما را در جریان کامل کلیات و تجسم درست نقشة هوایی قرار دهد بلکه گاهی حیرت نیز می‌ آفریند.

امام علی(علیه السلام) به حارث بن حوط فرمود:

یا حَارِثُ إِنَّكَ نَظَرْتَ تَحْتَكَ وَ لَمْ تَنْظُرْ فَوْقَكَ فَحِرْتَ[6]

ای حارث تو به زیر پایت نگاه کرده‌ ای و بالا را ندیده ای، لذا حیران و سر گردان شده‌ ای.

برای ایمنی از این حیرت و سر گردانی نیاز به بصیرت داریم. کسی که با بصیرت پیش می‌ رود از کار اندک خود بهره فراوان می ‌گیرد اما کسی که بدون بصیرت حرکت می‌ کند ممکن است مانند حیوان عصاری پس از ساعت‌ ها بلکه سال ‌ها حرکت و تلاش در جای اول خود مانده باشد!

بصیرت به معنای دائم به هدف نظر داشتن، اولویت ‌ها را شناختن، راه ‌ها را دیدن، نقشه کلان را پیش رو نهادن، و حرکت از روی شناخت است و تنها به معنای «به کار خوب مشغول بودن» نیست. زیرا چه بسا کار های خوبی که ما را از کار های خوب ‌تر باز دارد و به سر انجام روشنی نرساند. 

ایجاد بصیرت صنفی، انگیزه ‌سازی برای حضور فعال، کار آمد و مستمر طلبه در این راه و توان ‌افزایی برای برداشتن بار سنگین این مسوولیت، وظیفه دغدغه‌ مندان و مربیانی است که قدر و سهم این نیرو های مخلص را در آینده تمدن اسلامی می‌ دانند و چشم امید به حضور این گرامیان در صحنه رخداد ‌های خطیر پیش از ظهور دارند.

آشنایی طلبه با تعریف و هویت صنفی خود، بی ‌تردید مهم ‌ترین مصداق بصیرت است و از حیرت در مقام عمل و بی‌ راهه‌ پیمایی جلوگیری می‌ کند؛ در طلبه انگیزة اقدام و احساس ارزشمندی و افتخار و عزت می‌ آفریند و از سر شکستگی و وا ماندگی و احساس بیهودگی و بی ‌مصرفی رهایی می‌ بخشد و قطب نمای حرکت او در تصمیم ‌ها و انتخاب ‌های کوچک و بزرگ می ‌شود.

شاید طلبه‌ هایی را دیده باشیم که پس از سال ‌ها تحصیل پر نشاط و تلاش فراوان علمی، به کار هایی مانند فعالیت‌ های خدماتی، ویراستاری و کارمندی روی آورده ‌اند. کارهایی که با رسالت اصیل حوزه ‌های علمیه و با حجم تحصیل و تلاش طلبه در دوره رشد تناسب ندارد و امتداد آرمان این نهاد، به شمار نمی ‌رود. این رخداد نا مبارک، بر خاسته از عدم بصیرت صنفی و فراموشی هویت یا غفلت از آن است. بحران تصمیم ‌گیری و نازل بودن سطح انتخاب‌ در میان طلاب، ناشی از همین کاستی و مولود عدم تثبیت هویت در ساختار روانی آنان است.

این دغدغه که آیا طلبه بهره اجتماعی درخوری خواهد داشت و ثمره ممتازی بر وجود او مترتب خواهد شد و این شبهه که آیا این همه درس و بحث و تحصیل و تلاش با خدماتی که در آینده بر دوش طلبه نهاده می‌ شود و از او انتظار می ‌رود تناسب دارد یا نه و این اندیشه که در شرایط موجود جامعه بستر کدام خدمت بزرگ اجتماعی برای طلبه فراهم است و ... همه از مقوله نظر به هویت صنفی طلبه است.

طلاب علوم دینی باید روشمند و عالمانه با آینده صنفی خود آشنا گردند تا از این مشکلات فاحش رهایی یابند. مناسب‌ تر آن است تا سرمایه فراوانی که حوزه، صرف تربیت نیرو های خود کرده و اندوخته فراوانی که طلبه در دوره رشد و تحصیل خود، فراهم آورده صَرف آرمان و رسالت حوزه شود و به کار های نازلی که از غیر طلبه نیز برمی‌ آید صرف نگردد. یعنی لازم است طلبه در دوره طلبگی چنان مراقبت شود که از کار کرد های رسمی حوزه فاصله نگیرد.

در این جا برای ترسیم هویت صنفی طلبه و نقش اجتماعی او تلاشی ابتدایی صورت گرفته است. امیدواریم که این ناچیز با حسن عنایت صاحب نظران تکمیل و ترمیم گردد.


[1]. نهج البلاغه، خ173

[2]. بحار/75/244

[3]. بحار74/269

[4]. کافی2/550

[5]. یوسف/108

[6]. نهج البلاغه(دشتی)، حکمت 262، ص494

با اندکی ویرایش،به نقل از:http://www.talabegi.com

اين اصطلاحات هر چه زيادتر شود، اگر با تهذيب و تقوى همراه نباشد، به ضرر دنيا و آخرت جامعه مسلمين تمام مى‏شود... علم توحيد هم اگر با صفاى نفس توأم نباشد، وبال خواهد بود.

اوقات شرعی